गत फेब्रुअरीमा चीनको ‘लुनार न्यु इयर गाला’ कार्यक्रममा देखिएको एक दृश्यले विश्वभरका प्रविधि विज्ञहरूलाई चकित बनायो। अघिल्लो वर्ष सामान्य नृत्यसम्म सीमित रहेका रोबोटहरू यस वर्ष कार्टह्विल, पार्कोर र मार्सल आर्टका जटिल कलाबाजी प्रस्तुत गर्दै देखिए। यो केवल मनोरञ्जनात्मक प्रदर्शन मात्र थिएन, बरु चीनले मानव-जस्तै रोबोट (Humanoid Robots) विकासमा तीव्र प्रगति गरिरहेको स्पष्ट संकेत थियो।

चीनमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) अहिले दैनिक जीवनको सामान्य हिस्सा बनिसकेको छ। तर पछिल्लो समय सरकार र उद्योग क्षेत्रको सबैभन्दा ठूलो ध्यान रोबोटिक्स र ‘इम्बडिड इन्टेलिजेन्स’ (Embodied Intelligence) मा केन्द्रित भएको छ। यो प्रविधिले AI लाई केवल डिजिटल प्रणालीमा सीमित नराखी भौतिक रोबोट शरीरसँग जोडेर वास्तविक संसारमा काम गर्न सक्षम बनाउँछ।

यस प्रविधिको मुख्य आधार ‘डीप लर्निङ’ हो, जसले ठूलो मात्रामा डेटा विश्लेषण गरेर मेसिनलाई आफैं सिक्न सक्षम बनाउँछ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार अब रोबोटहरू केवल प्रोग्राम अनुसार चल्ने होइन, वातावरण बुझ्ने, निर्णय गर्ने र नयाँ परिस्थिति अनुसार अनुकूल हुने क्षमतासहित विकास हुँदैछन्। यसको अन्तिम लक्ष्य मानिसजस्तै देखिने, सोच्ने र काम गर्ने पूर्ण ह्युमनोइड रोबोट निर्माण गर्नु हो।

यस सम्पूर्ण रोबोटिक्स क्रान्तिको केन्द्रका रूपमा चीनको हाङ्जाउ सहर तीव्र रूपमा उदाइरहेको छ। सन् 2026 देखि 2030 भित्र AI नवप्रवर्तनमा विश्व नेतृत्व गर्ने लक्ष्यसहित हाङ्जाउले रोबोटिक्स अनुसन्धान, परीक्षण र उत्पादनलाई तीव्र विस्तार गरिरहेको छ। हालै सहरले इम्बडिड इन्टेलिजेन्ट रोबोट इन्डस्ट्री विकाससम्बन्धी कानुन समेत पारित गरेको छ, जुन चीनकै पहिलो स्थानीय स्तरको कानुनी संरचना मानिन्छ।

हाङ्जाउका अनुसन्धान केन्द्रहरूमा अहिले कफी सर्भ गर्ने, रेस्टुरेन्टमा काम गर्ने, खेल खेल्नेदेखि बक्सिङ गर्ने रोबोटहरू परीक्षण भइरहेका छन्। तर यी रोबोटहरूको प्रयोग केवल मनोरञ्जनमा सीमित छैन। औद्योगिक उत्पादन, अटोमोबाइल निर्माण, गुणस्तर परीक्षण, विपद् उद्धार, सुरक्षा, कृषि, वृद्ध हेरचाह र घरेलु सहयोग जस्ता क्षेत्रमा समेत प्रयोग गर्ने योजना बनाइएको छ।

चीनले यस प्रविधिको विकासका लागि ठूलो लगानी समेत गरिरहेको छ। सन् 2025 मा मात्रै क्वान्टम कम्प्युटिङ, स्वच्छ ऊर्जा र रोबोटिक्सजस्ता रणनीतिक क्षेत्रका लागि विशाल कोष छुट्याइएको छ। यसले हाल चीनभर करिब 140 भन्दा बढी कम्पनीहरूलाई उन्नत ह्युमनोइड रोबोट विकासको प्रतिस्पर्धामा उतारेको छ।

विशेषज्ञहरूको भनाइमा, रोबोटिक्स र AI को यो संयुक्त विकासले भविष्यमा श्रम बजारको संरचना नै बदल्नेछ। अबको संसारमा मानिस र रोबोट एकअर्काको प्रतिस्थापन होइन, सहकार्यका साझेदार बन्ने दिशातर्फ अघि बढिरहेको संकेत देखिएको छ।